Z dziejów parafii

Historia parafii

Ponad siedem wieków wiary w Dąbrowie

Dzieje parafii św. Wawrzyńca w Dąbrowie – od pierwszych wzmianek z 1305 roku do czasów współczesnych.

ok. 5 min czytania 5 rozdziałów
Pocztówka „Gruß aus Dambrau” – kościół, zamek, plebania i szkoła katolicka w Dąbrowie
Pocztówka „Gruß aus Dambrau” – kościół, zamek, plebania i szkoła katolicka w Dąbrowie
Spis treści
  1. IWiadomości wstępne
  2. IIPierwsze wzmianki o parafii oraz najważniejsze wydarzenia do XVII w.
  3. IIIDuchowni od XVII do XIX w.
  4. IVNajważniejsze wydarzenia w latach 1872–1921
  5. VOrganizacja i życie parafialne po II wojnie światowej

Wiadomości wstępne

Rzymskokatolicka parafia p.w. św. Wawrzyńca diakona i męczennika w Dąbrowie powstała w XIII w. Jednak o powstaniu parafii nic pewnego nie wiadomo.

Należały do niej: Ciepielowice, Jamka, Karczów, Lipowa, Prądy, Skarbiszów, Sokolniki, Wawelno.

W 1936 r. wydzielono z parafii Prądy i Wawelno oraz utworzono osobną parafię p.w. Najśw. Serca Pana Jezusa.

W 1957 r. wyłączono Skarbiszów i przyłączono do sąsiedniej parafii Narok.

Obecnie Dąbrowa jest wsią gminną położoną na północnym skraju Borów Niemodlińskich, w odległości 14 km od Opola. Nazwa pochodzi od wyrazu dąbrowa – oznaczającego las dębowy.

Karczów – wieś położona prostopadle do drogi z Opola do Brzegu, 2 km od Dąbrowy. Nazwa wsi ustanowiona została po II wojnie światowej. Nazwa pierwotna utworzona została od niemieckiego nazwiska Schon/e/ z polskim przyrostkiem -owice, bądź też z niemieckim przyrostkiem -witz.

Pierwsze wzmianki o parafii oraz najważniejsze wydarzenia do XVII w.

Pierwsze wzmianki o kościele w Dąbrowie pochodzą z 1305 roku.

16 VII tegoż roku ówczesny proboszcz Mikołaj występuje wśród świadków we Wrocławiu, poświadczając dokument oficjała biskupiego Konrada odnośnie prawa patronackiego kościoła w Psim Polu.

Druga wzmianka pochodzi również z 1305 roku. Wymieniona jest w niej wieś Skarbiszów jako jedna z czynszowych wsi biskupich. Oto jej treść:

W Skarbiszowie są 42 włóki dające dziesięcinę (w pieniądzach, a nie w naturze), z których 12 należy do kościoła w Dąbrowie, a pozostałe do Biskupa.

Kolejna adnotacja o kościele w Dąbrowie pochodzi z 1335 r. i znajduje się w dziesięcinach nuncjusza Gelkardy de C. 3 IV 1336 parafia dąbrowska została poszerzona o wieś Wawelno, gdyż przeor i konwent w Czarnowąsach oddali ją pod zwierzchnictwo dąbrowskiego proboszcza. Do tamtejszego klasztoru, w charakterze świadków owej darowizny, udali się: proboszcz z Dąbrowy Henryk, proboszcz Tilo z dzielnicy obok oraz kilku sołtysów i mieszkańców okolicy.

Od roku 1532 Dąbrowa jest wsią książęcą, a następnie przechodzi w posiadanie niemieckich panów feudalnych.

Od 1553 r. jest własnością hrabiowskiego rodu Mettichów, później von Larischów, Zieglerów oraz von Prettwitzów.

Od roku 1651 rozpoczyna się księga małżeństw. W tym też roku istnieje już w Dąbrowie kościół murowany o wymiarach: 30 łokci długi i 18 szeroki. Posiada on kamienną podłogę, trzy dzwony oraz trzy rzeźbione ołtarze.

Od roku 1679 parafia podejmuje się budowy nowej plebanii. Proboszcz tymczasowo mieszka u gospodarza. Budowa trwa do 1681 r., w którym to również wybudowano kaplicę w kościele oraz przerobiono jego sklepienie. Szesnaście lat później Maria Sabina hrabina Mettich z domu hrabina Verdugo ufundowała nowy ołtarz oraz monstrancję.

Duchowni od XVII do XIX w.

  • 1651Jan Franciszek Swanoch
  • 12 VII 1679Alojzy Mikilis, ur. w Szydłowie koło Niemodlina w 1650 r., studiował w Nysie i Wrocławiu, święcenia 19 IX 1676 r.

Wikarzy

  • Kasper Kiersch
  • Franciszek Stefanider, ur. 1681 r.
  • Balcer Bienina, ur. 1682 r.
  • 1707–1717Jerzy Goricki
  • 1712Andrzej Moszing
  • 1720O. Ignacy
  • 1721O. Johanes
  • 1722–1725O. Jakub
  • 1726–1733O. Sebastian Walecko
  • 1733–1734Jan Lasi
  • 1734Jerzy Szczepanek

Proboszczowie

  • 1735–1737Walenty Jokiel, zmarł 28 VIII 1737
  • 1738–1762Jan Haltzer, ur. 1706 (pomagał również jako emeryt)

Wikarzy

  • 1742Kasper Langer, ur. 1706 r.
  • 1743–1746Jerzy Maidak
  • 1748Paweł Antoni Syrzynek
  • 1749Tomasz Sochaski
  • 1750Błażej Odrobina
  • 1750–1752Paweł Biskup, ur. 1702 r., święcenia 30 III 1734 r.
  • 1750–1758Jerzy Muller, ur. 1710 r.
  • 1752Antoni Gduza
  • 1758Walenty Wioska
  • 1760Ludwig Moskowicz, ur. 1723 r.
  • 1762Franc Baelkasar, ur. 1733 r.
  • 1763Józef Przybyła
  • 1767Jakub Bittnes
  • 1768Wawrzyniec Kurek, ur. 1737 r.

Proboszczowie

  • 1762–1770Antoni Konza, ur. 1725 r.
  • VIII 1768Antoni Frosba, administrator
  • 1769Baltazar Ziemiek, ur. 1739, administrator
  • 1770–1784Jan Nepomuk Karas, dziekan
  • 1804Kasper Famuka, administrator
  • 184–1838Jan Merx, ur. 1775, zmarł 24 I 1838
  • 1854Eugeniusz Hofman, ur. 3 IV 1809 r., święcenia 7 IV 1832 r., dziekan, radca duchowy, zmarł 3 I 1894 r.
  • III 1881Józef Grzybila
  • 8 XI 1886Paweł Potyka, ur. 1848, święcenia 28 VI 1872 r.

Najważniejsze wydarzenia w latach 1872–1921

Tablica epitafijna rodu von Ziegler und Klipphausen na murze kościoła
Tablica epitafijna rodu von Ziegler und Klipphausen, dawnych właścicieli Dąbrowy

W sierpniu 1872 roku zostaje zakończona renowacja kościoła w Dąbrowie (rozpoczęcie renowacji nastąpiło jeszcze w tym samym roku).

W uroczystość Bożego Narodzenia tegoż roku dolna Dąbrowa zostaje sprzedana przez barona von Ziegler księciu von Hatzfeldt-Wildenburg.

Przy dacie 20 maja 1875 r. odnotowane jest wydanie prawa majowego dotyczącego kształcenia i zatrudnienia niższych duchownych. W tym czasie również biskup wrocławski zostaje zwolniony przez władze państwowe, następuje wprowadzenie kościelnego zarządu dobrami przez wyznaczone gminie organy (Rada Parafialna, Rada Gminy).

Z kolei w 1882 r. zostaje zakupiony nowy cmentarz w Skarbiszowie z nadwyżek dochodów parafialnych.

Od 1884 do 1885 trwa renowacja kościołów w Skarbiszowie i Szonowicach (Karczowie).

Również w 1884 roku zostaje pomalowana kaplica Matki Boskiej w Dąbrowie.

Dwa ważne wydarzenia o podobnym charakterze mają miejsce w 1890 r. i 1893 r. Pierwsze dotyczy sprzedaży dolnych Szonowic wraz z kościołem przez Woliera panu von Wichelhaus, który z kolei ofiarowuje to swemu najstarszemu synowi Fryderykowi. Natomiast w 1893 r. zmienia właściciela dolna Dąbrowa, która zostaje sprzedana księciu pszczyńskiemu, który również przeznacza to swemu synowi hrabiemu Konradowi von Hochberg.

W maju tego roku prowadzone są misje ludowe przez Ojców Franciszkanów z Góry św. Anny.

Misje odnotowane są również w styczniu 1894 roku, tym razem przeznaczone są one dla polskojęzycznych parafian. 2 X zostaje poświęcony dom św. Wawrzyńca, w którym zamieszkały siostry św. Elżbiety.

6 XII 1906 r. zostaje poświęcony nowo wybudowany kościół w Szonowicach p.w. Wniebowzięcia NMP.

Na szczególne miejsce zasługuje uroczystość z dnia 12 V 1919 r. Już w przeddzień przyjeżdża do Dąbrowy metropolita wrocławski, kardynał A. Bertram, który następnego dnia bierzmuje 480 osób.

Organizacja i życie parafialne po II wojnie światowej

Od 1936 do 1946 obowiązki proboszcza parafii w Dąbrowie pełnił ks. Karol Knosala, po którym duszpasterstwo obejmuje ks. Józef Maciaszek. Pełnił on posługę kapłańską do roku 1949, w którym proboszczem zostaje jego brat ks. Tadeusz Maciaszek. Przepracował on w parafii 32 lata. W roku 1981 proboszczem zostaje ks. Zbigniew Kuryłek. Jego staraniem powstał kościół w Nowej Jamce (został przebudowany z budynku mieszkalnego).

Po nim, od XII 1983 r. proboszczem zostaje ks. Józef Sztonyk, który pełni posługę kapłańską do 1989 r.

Kolejnym proboszczem, urzędującym tylko rok, zostaje ks. Erwin Mateja, a następnie ks. Marcin Bonk, który piastuje ten urząd do dnia dzisiejszego.

W 1988 r. parafianie doczekali się pierwszych święceń kapłańskich. Neoprezbiterem był ks. Piotr Adamski z Dąbrowy. Natomiast Karczów szczyci się trzema powołaniami do zakonów żeńskich. Siostra Emanuela (Gabriela Wiercimok) przebywa w Rzymie, siostra Antonia (Zofia Gruntowska) znajduje się w Raciborzu, natomiast siostra Teresa (Maria Trenka) jest misjonarką w Ghanie.

Od XII 1994 roku istnieje w parafii funkcja nadzwyczajnych szafarzy, którzy niosą Chrystusa do chorych i starszych parafian w każdą niedzielę i uroczystość.